Μάρτης: Το Πανάρχαιο «Φυλαχτό» της Άνοιξης και οι Ρίζες του στα Ελευσίνια Μυστήρια.
Κάθε 1η του Μάρτη, μια γνώριμη εικόνα επαναλαμβάνεται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας και των Βαλκανίων: μικροί και μεγάλοι δένουν στον καρπό τους μια πλεγμένη κόκκινη και λευκή κλωστή. Ο «Μάρτης» δεν είναι απλώς ένα ανοιξιάτικο αξεσουάρ, αλλά ένα έθιμο με βαθιές ρίζες που χάνονται στα βάθη των αιώνων και της μυθολογίας.
Οι Ρίζες στην Αρχαία Ελλάδα
Αν και πολλοί θεωρούν τον Μάρτη ένα απλό λαϊκό έθιμο, οι ιστορικοί πιστεύουν ότι οι ρίζες του βρίσκονται στην Αρχαία Ελλάδα. Συγκεκριμένα, φαίνεται να συνδέεται με τα Ελευσίνια Μυστήρια, όπου οι μύστες έδεναν μια κλωστή, την Κρόκη, στο δεξί τους χέρι και το αριστερό τους πόδι ως σύμβολο προστασίας και μύησης.
Γιατί φοράμε τον «Μάρτη»;
Ο κύριος λόγος που φοράμε το βραχιολάκι από την 1η έως τις 31 Μαρτίου είναι η προστασία.
- Από τον ήλιο: Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, ο Μάρτης προστατεύει τα παιδιά από τον πρώτο, δυνατό ήλιο της άνοιξης, ώστε να μην «καούν» (να μην μαυρίσουν πρόωρα).
- Για την τύχη: Σε ορισμένες περιοχές, φοριέται στο μεγάλο δάχτυλο του ποδιού για να μην σκοντάφτει ο κάτοχός του.
- Για τη φύση: Όταν τελειώσει ο μήνας ή όταν εμφανιστεί το πρώτο χελιδόνι, το βγάζουμε και το αφήνουμε πάνω σε τριανταφυλλιές, ώστε να το πάρουν τα πουλιά για να χτίσουν τη φωλιά τους.
Ο Συμβολισμός των Χρωμάτων
Το λευκό και το κόκκινο δεν επιλέχθηκαν τυχαία. Στην αρχαιότητα και το Βυζάντιο, οι πολύχρωμοι μίτοι χρησιμοποιούνταν για την αποτροπή του κακού και της βασκανίας (το «μάτι»).
- Λευκό: Συμβολίζει την αγνότητα.
- Κόκκινο: Συμβολίζει τη ζωή, το πάθος και, σε ορισμένες παραδόσεις, τη θυσία.
Ο Μάρτης στα Βαλκάνια: Μια Κοινή Κληρονομιά
Το έθιμο έχει τεράστια διασπορά και κάθε χώρα του δίνει το δικό της χρώμα:
| Χώρα | Ονομασία | Ιδιαίτερο Χαρακτηριστικό |
| Ελλάδα | Μάρτης / Μαρτιά | Προστασία από τον ήλιο, προσφορά στα χελιδόνια. |
| Βουλγαρία | Μαρτενίτσα | Φυλαχτό-δώρο για υγεία· τοποθετούν κόκκινο πανί στα σπίτια για την «Μπάμπα Μάρτα». |
| Ρουμανία | Μαρτσισόρ | Συνδέεται με τον μύθο του Ήλιου και τη θυσία του νεαρού που σκότωσε τον δράκο. |
| Αλβανία | Βερόρε | Φοριέται για να μην «πιάσει» ο ήλιος μέχρι το τέλος του μήνα. |
| Β. Μακεδονία | Μάρτινκα | Παρόμοια παράδοση με το βραχιόλι που βγαίνει με το πρώτο χελιδόνι. |
Το ήξερες; Στη Ρουμανία, το κόκκινο χρώμα συμβολίζει το αίμα του ήρωα που απελευθέρωσε τον Ήλιο από τον δράκο, βάφοντας το χιόνι κόκκινο, ενώ το λευκό συμβολίζει την αγνότητα του άνθους «χιονόφιλος».
