Σαν σήμερα, 11 Σεπτεμβρίου 1938: Το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου «ζωντανεύει» μετά από 2.000 χρόνια – Η Κατίνα Παξινού ως «Ηλέκτρα» εγκαινιάζει μια νέα εποχή.

τις 11 Σεπτεμβρίου του 1938, γράφτηκε μια από τις πλέον καθοριστικές σελίδες στην ιστορία του νεοελληνικού πολιτισμού. Μετά από σχεδόν δύο χιλιετίες σιωπής, το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου υποδέχθηκε ξανά την ανθρώπινη φωνή, τη θεατρική πράξη και τη βαθιά συγκίνηση του κοινού.

Η «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Ροντήρη και με την ανεπανάληπτη Κατίνα Παξινού στον ομώνυμο ρόλο, δεν ήταν απλώς μια θεατρική παράσταση. Ήταν ένα ιστορικό γεγονός που επανασύνδεσε τη σύγχρονη Ελλάδα με την αρχαία της κληρονομιά και έθεσε τα θεμέλια για τη μετέπειτα δημιουργία του Φεστιβάλ Επιδαύρου.

Η αναβίωση ενός αρχαίου θεσμού

Το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου —ένα από τα πιο καλοδιατηρημένα, αρχιτεκτονικά αρμονικά και επιβλητικά μνημεία της αρχαιότητας— είχε πάψει να φιλοξενεί παραστάσεις από τους ρωμαϊκούς χρόνους. Παρόλο που ο χώρος ήταν ήδη γνωστός, η ιδέα της αναβίωσης του αρχαίου δράματος στον φυσικό του χώρο αποτελούσε μια πρωτοφανή πρόκληση.

Η πρωτοβουλία ανήκε στο Εθνικό Θέατρο, το οποίο υπό την καλλιτεχνική καθοδήγηση του Δημήτρη Ροντήρη επιδίωξε να επαναφέρει την αρχαία τραγωδία στο προσκήνιο, δίνοντάς της νέα πνοή. Η επιλογή της «Ηλέκτρας» του Σοφοκλή υπήρξε βαθιά συμβολική: τα διαχρονικά θέματα της δικαιοσύνης, της απώλειας, της εκδίκησης και του ανθρώπινου πάθους εναρμονίστηκαν απόλυτα με το μεγαλείο, την κλίμακα και την ακουστική του αργολικού θεάτρου.

Μια ιστορική παράσταση και η παρακαταθήκη της

Η παράσταση εκείνου του Σεπτεμβρίου συγκέντρωσε χιλιάδες θεατές, ανάμεσά τους προσωπικότητες του πνεύματος, της τέχνης και της πολιτικής, οι οποίοι ταξίδεψαν στην Επίδαυρο υπό ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες μετακίνησης για την εποχή. Η ερμηνεία της Κατίνας Παξινού καθηλωσε το κοινό, αποδεικνύοντας ότι το αρχαίο δράμα διατηρεί ακέραιη τη δύναμή του όταν συναντά το ταλέντο και τον σεβασμό στον χώρο.

Η επιτυχία της «Ηλέκτρας» το 1938 άνοιξε τον δρόμο για τη συστηματική επιστροφή των αρχαίων δραματουργών στα φυσικά τους θέατρα, αποτελώντας τον προάγγελο του θεσμού του Φεστιβάλ Επιδαύρου που εγκαινιάστηκε επίσημα τη δεκαετία του ’50.