Μνήμες και μαρτυρίες για συμπατριώτες μας που έπεσαν στο Αλβανικό Μέτωπο το 1940–1941.
Γράφει ο Αντώνης Ξυπολιάς:
Στα αρχεία του Στρατού είναι καταγεγραμμένα τα ονόματα των πεσόντων συμπατριωτών μας στο Αλβανικό Μέτωπο, οι ημερομηνίες θανάτου τους και οι μάχες στις οποίες έπεσαν.
Από τις αφηγήσεις και τις περιγραφές των συμπολεμιστών τους, που έζησαν εκείνες τις μάχες, μεταξύ των οποίων και του στρατιωτικού ιερέα Χρυσόστομου Δεληγιαννόπουλου μετέπειτα Μητροπολίτης Αργολίδος ,μεταφέρονται οι μαρτυρίες για τις δύσκολες ώρες που πέρασαν οι στρατιώτες, ανάμεσα στα εχθρικά πυρά, το δριμύ ψύχος, την πείνα και την εξάντληση .
Α/ ΣΤΟ ΥΨΩΜΑ ΜΑΛΙ ΣΠΑΤ ΑΛΒΑΝΙΑΣ.ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1940
Μετά την κατάληψη του Αργυροκάστρου, οι ελληνικές δυνάμεις συνέχισαν την προέλασή τους. Το ύψωμα Μάλι Σπάτ, βόρεια του Αργυροκάστρου, αποτελούσε σημαντική οχυρωμένη θέση των Ιταλών και η κατάληψή του απαίτησε σκληρές και επανειλημμένες προσπάθειες.
Ο στρατιώτης Γρηγόρης Πολυχρονόπουλος, στη μαρτυρία του για το Έπος του 1940, περιγράφει τις δύσκολες συνθήκες που επικρατούσαν:
«Το κρύο διαπεραστικό, μας περόνιαζε ως το μεδούλι και δε μας άφηνε να κλείνουμε μάτι. Μας μοίραζαν για θερμαντικό λίγες σταφίδες κι αυτές μετρημένες. Αλλά τίποτα… Ένα πρωί δεν ένιωθα τα πόδια μου, πρήσθηκαν και είχαν γίνει τούμπανο και δεν έβγαιναν απ’ τις αρβύλες μου. Έβαλα τις φωνές και έσκουζα απ’ τους αφόρητους πόνους. Με βοήθησαν άλλοι φαντάροι και με το στανιό τις έβγαλα και σηκωτό με πλησίασαν στο ξέφωτο κοντά σε μια φωτιά, που είχαν άλλοι ανάψει, για να ζεσταθεί όλος ο λόχος».
Στη συνέχεια, μέσα στη χιονοθύελλα, εντοπίστηκε το ιταλικό φυλάκιο στο Μάλι Σπάτ. Σύμφωνα με τη μαρτυρία, δόθηκε εντολή να εξουδετερωθεί, ώστε να εξασφαλιστεί η ασφάλεια των ελληνικών δυνάμεων και να ανοίξει ο δρόμος προς το Τεπελένι [1].
Ύστερα από σκληρές μάχες, στις 17 Δεκεμβρίου 1940, ανακοινώθηκε: «Μάλι Σπάτ κατελήφθη» [2].
Σε μία από τις μάχες για την κατάληψη του υψώματος Μάλι Σπάτ, το Σαββάτο 14 Δεκεμβρίου 1940, έπεσε ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Γεώργιος Παπαγιάννης από το Λυγουριό. Ήταν 30 χρονών.
Η εφημερίδα Ακρόπολη της 16-2-1941,[από όπου και η φωτογραφία Νο.2], γράφει : « Γεώργιος Παπαγιάννης, έφεδρος ανθυπολοχαγός του 8ου Πεζικού Συντάγματος ,εκ Λυγουρίου Ναυπλίου, διπλωματούχος Ιερατικής Σχολής Κορίνθου, έλαβε μέρος εκ των πρώτων εις τας μάχας του Αλβανικού μετώπου, διακριθείς δια τον ηρωϊσμόν του Κατά τας αφηγήσεις των συμπολεμιστών του ,προπορεύετο πάντοτε κατά τας μάχας με το πιστόλι ανά χείρας και με το σύνθημα :’’εμπρός παιδιά και τους φάγαμε’’. Ο Γεώργιος Παπαγιάννης εφονεύθη εις τα υψώματα του Τεπελενίου ,παρά το Μαλισπατ ύψωμα την 14ην Δεκεμβρίου ,αφού είχεν εκπληρώσει πλήρως τας διαταγάς των ανωτέρων του. Οι δύο υπηρετούντες αδελφοί του ελπίζουν να εκδικηθούν τον θάνατον του αξέχαστου αδελφού των».
Β/ ΣΤΟ ΥΨΩΜΑ 1308
Ο αντισυνταγματάρχης [ΤΘ] Χαράλαμπος Λαλούσης περιγράφει : «Το Β΄ Σώμα Στρατού, επιδιώκοντας την κατάληψη του συγκοινωνιακού κόμβου της Κλεισούρας και την προώθησή του προς την κατεύθυνση του Βερατίου, κατέλαβε, ύστερα από σκληρούς αγώνες, στις 10 Ιανουαρίου την Κλεισούρα και μέχρι τις 25 Ιανουαρίου προωθήθηκε στη γενική γραμμή ύψωμα 1308 (Τρεμπεσίνας) – Μπούμπεσι – Μάλι Σπαντάριτ, όπου και διέκοψε τις παραπέρα επιχειρήσεις του εξαιτίας των δυσμενών καιρικών συνθηκών και των δυσχερειών ανεφοδιασμού των μονάδων του.
Οι Ιταλοί, αφού σταθεροποίησαν κάπως τις θέσεις τους, επιχείρησαν στις 26 Ιανουαρίου να ανακαταλάβουν τον συγκοινωνιακό κόμβο της Κλεισούρας, στον οποίο απέδιδαν μεγάλη σημασία. Η ιταλική επίθεση εκτοξεύτηκε από τη Μεραρχία «Λενιάνο», ενισχυμένη με ένα τάγμα Αλπινιστών και τμήματα της ημιτεθωρακισμένης Μεραρχίας …» [3]
Την Παρασκευή 24 Ιανουαρίου 1941, στο ύψωμα 1308, έπεσε ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Γεώργιος Γιώργας από την Επίδαυρο. Ήταν 30 χρονών. Υπηρετούσε στο 4ο Σύνταγμα Πεζικού.
Γ. ΣΤΗΝ ΤΡΕΜΠΕΣΙΝΑ
Ο ανάπηρος του Ελληνοϊταλικού Πολέμου Ελευθέριος Μπορμπουδάκης του Γεωργίου περιγράφει:
«…Στην Κλεισούρα επιάσαμε την πρώτη μάχη. Μας εβομβαρδίζανε τα ιταλικά αεροπλάνα. Εμείς ερίξαμε ένα αεροπλάνο. Επροχωρήσαμε στην Τρεμπεσίνα κι εκεί εδώσαμε τσι μεγάλες μάχες. Εγώ ήμουνα στα πολυβόλα.
Τη νύχτα εμμέναμε σε τρύπες που εφτιάχναμε μέσα στο χιόνι. Όσες πέτρες εβρίσκαμε, τις μαζώναμε και τις βάναμε μπροστά για κάλυψη. Στην Τρεμπεσίνα είχανε βγει πρώτα από μας άλλοι και εμμέναμε και στα ορύγματα που είχανε φτιάξει αυτοί.
Στο αμπρί που επήγαμε να μπούμε εμείς, εβρήκαμε τρεις σκοτωμένους δικούς μας στρατιώτες…» [4]
Στις 6 Μαρτίου 1941, στην Τρεμπεσίνα, έπεσε ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Βασίλης Ρούμπος από το Λυγουριό. Ήταν 29 χρονών. Υπηρετούσε στο 52ο Σύνταγμα Πεζικού.
Δ. ΣΤΟ ΤΟΣΚΕΣΙ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΙΑΣ.
Στο Τόσκεσι της Αλβανίας έπεσε ο στρατιώτης Βασίλης Λιάτας από το Λυγουριό. Ήταν 24 χρονών. Υπηρετούσε στο 90ό Σύνταγμα Πεζικού.
Το Τόσκεσι αναφέρεται και στη μαρτυρία του ανθυπολοχαγού του Πυροβολικού Γεωργίου Παυλίδη, ο οποίος περιγράφει τον βομβαρδισμό του ελληνικού καταυλισμού την Κυριακή 9 Μαρτίου 1941. Η αφήγησή του συνδέεται με την παρουσία του στρατιωτικού ιερέα, αρχιμανδρίτη π. Χρυσοστόμου Δεληγιαννόπουλου, του « μετέπειτα Μητροπολίτη Αργολίδος ».
Ο ανθυπολοχαγός Γεώργιος Παυλίδης περιγράφει :
«Προ της επιθέσεως των Ιταλών της 9ης Μαρτίου 1941 είχαμε καταυλισθεί λίγο πιο κάτω απ’ το χωριό Τόσκεσι… Κάναμε τεχνητή απόκρυψη των σκηνών και των πυροβόλων με κλαδιά δέντρων. Μια βραδιά είχε βρέξει και δεν ρίξαμε κλαδιά στη σκηνή μας. Το πρωί ερχόταν ένα αναγνωριστικό (ιταλικό) αεροπλάνο… έπαιρνε φωτογραφίες… και αν ανακάλυπταν παραλλαγή του χώρου, έρχονταν και βομβάρδιζαν. Έτσι και την ημέρα εκείνη ήλθε, βρήκε τη σκηνή χωρίς καμουφλάζ, τη φωτογράφισε και μετά μιάμιση ώρα… ήλθαν 15–20 Στούκας, που κατέβηκαν στα 30–35 μέτρα χαμηλά… και άρχισαν να σπέρνουν βόμβες.
Τρέξαμε να κρυφτούμε… Εγώ χώθηκα σε ένα σωρό από τσουβάλια… Οι κρότοι ήταν εκκωφαντικοί… Είχε καλυφθεί από καπνούς όλος ο καταυλισμός… Όπως ήμουνα ξαπλωμένος (ανάσκελα), έβλεπα καθαρά το αεροπλάνο, τον αεροπόρο… τα χέρια του, τις βόμβες. Είπα μέσα μου: Τώρα πια, “νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα”. Επιτέλους, κάποτε… τα αεροπλάνα έφυγαν…
Με δισταγμό σηκώθηκα… Δεν ακουγόταν κανένας θόρυβος. Ησυχία θανάτου. Μονολόγησα: “Εγώ μόνο ζω”. Όμως, σιγά σιγά έβλεπα να σηκώνονται μερικά κουρέλια… Λίγο λίγο γέμισε ο τόπος…
Ο Διοικητής διατάσσει προσκλητήριο και δέχθηκε την πρότασή μου να κάνουμε μια ευχαριστήρια Θεία Λειτουργία. Το πρωί, σε μια μεγάλη σπηλιά, ο π. Χρυσόστομος λειτούργησε. Πριν από τη Θεία Λειτουργία μάς μίλησε… Και στο “Μετά φόβου Θεού”… κοινωνήσαμε όλοι».[5]
Ο ίδιος ο π.Χρυσόστομος ΄΄μετέπειτα Μητροπολίτης Αργολίδος’’: σημείωσε την ίδια ημέρα στο ημερολόγιό του: «Τα αεροπλάνα να μουγγρίζουν… και ατάραχοι να τελούμε τη Θείαν Λειτουργίαν. Ποιον θάρρος μας έδινες, Κύριε, τότε! [6] .
Στα αρχεία του Στρατού καταγράφονται επίσης ως πεσόντες στο Αλβανικό Μέτωπο οι ακόλουθοι:
Γεώργιος Παπαγιάννης, από το Λυγουριό. Έπεσε στις 21 Ιανουαρίου 1941 στον νομό Ιωαννίνων. Υπηρετούσε ως στρατιώτης στο 8ο Σύνταγμα Πεζικού. Ήταν 31 χρονών.
Κυριάκος Ταμπουρατζής, από την Τραχειά. Έπεσε στις 24 Μαρτίου 1941, στο ύψωμα Αμύνταιο. Υπηρετούσε στο 3ο Τάγμα Σιδηρ/μων.[7]
Ας τους θυμόμαστε…
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
Η φωτογραφία Νο 1 είναι από την εφημερίδα Ακρόπολη της 9 Φεβρουαρίου 1941
Η φωτογραφία Νο 2 του εφ.ανθυπολοχαγού Γεωργίου Παπαγιάννη είναι από την εφημερίδα Ακρόπολη της 16 Φεβρουαρίου 1941
Η φωτογραφία Νο 3, είναι από το άρθρο της εκκλησίας Αγίου Νικολάου Αλίμου 25/10/2025 :’’Επος του 1940:Οι βόμβες ‘’σφύριζαν’’ και οι Έλληνες στρατιώτες έκαναν θεία Λειτουργία’’.
ΠΗΓΕΣ
[1]Πηγή: «Το ύψωμα Τρία Αυγά στη Νιβίτσα Αλβανίας», προσωπική μαρτυρία του έφεδρου στρατιώτη Γρηγορίου Πολυχρονόπουλου του Αθανασίου, ιστολόγιο «Μυγδαλιά Αρκαδίας», 25 Οκτωβρίου 2011.
[2]Πηγή: Γιώργος Πραχαλιάς, «Μάλι Σπατ κατελήφθη», κείμενο, έρευνα και παρουσίαση, με αναφορές στο πολεμικό ημερολόγιο του 11ου Συντάγματος, 17 Δεκεμβρίου 1940.
[3] Πηγή: Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας, «Ο Πόλεμος του 1940–1941», Ενημερωτικά – Ιστορικά Αφιερώματα, Χαράλαμπος Λαλούσης, σ. 8.
[4] Πηγή: Γεώργιος Καλογεράκης (έρευνα), «Κρήτη 1940–45 – Ιστορικές σελίδες», εφημερίδα Πατρίς. Η μαρτυρία καταγράφεται στο αρχείο της εφημερίδας με τα στοιχεία: «Ελευθέριος Μπορμπουδάκης του Γεωργίου, Ασκοί, Οκτώβρης 2003, ανάπηρος Ελληνοϊταλικού πολέμου».
[5] ,[6],Πηγή: Ι. Μ. Χατζηφώτης, Η Εκκλησία στον αγώνα του Σαράντα, εκδόσεις «Ατλαντίς – Πεχλιβανίδης», Αθήνα, σ. 98–99 και 154–155. Σχετικό άρθρο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Προς τη Νίκη, Οκτώβριος 2019.
[7] Πηγή : Αρχεία του Ελληνικού στρατού. Αρχείο Πολεμιστών πεσόντων 1940-1941.
